Τέτοιες μέρες του 1990 ήταν που μας άφησε για πάντα ο Νίκος
Καρούζος. Και φυσικά είχε προσφυώς ορίσει το περιεχόμενο της απουσίας
(άρα και της δικής του) με τον υπέροχο στίχο "Απουσία: η θήκη της
παρουσίας". Εσαεί παρών, ώστε ο ποιητής (και όχι οιονεί, όπως επιμένει η
ανέμπνευστη ερμηνεία των νόμων της φυσικής τάξεως) μέσα από και μέσα
στη μεγαλειώδη αλήθεια της ποίησής του. Εκεί η θήκη του αμφίκοπου
ξιφήρους λόγου του. Όποιος θέλει μπορεί να ξεθηκαρώσει αυτή την απουσία
και να οπλίσει τη σκευή του με το ποιητικό επιχείρημα του εννοημένου
σώματος, "μ' ένα μαχαίρι διάπυρο, φλόγες από φαρδειά ρομφαία / κρέας /
σώμα μου /
Μια τέτοια απουσία, λοιπόν, είναι ο Νίκος Καρούζος, μέσα στη θήκη της κάθε του λέξης. Κι ας μην ξεχνάμε ότι "θήκη" θα πει και τάφος, "...θήκας τε προγόνων νυν υπέρ πάντων αγών" λέει ο Αισχύλος στους "Πέρσες". Με άλλα λόγια, οφείλουμε να υπερασπιστούμε τη "θήκη" της παρουσίας του σαν να επρόκειτο για την υπεράσπιση της πιο μύχιας πατρίδας μας. Ιδιαίτερα σήμερα, ιδιαίτερα τώρα που η κάθε αισθητική επιταγή αποκτάει πολιτικό νόημα και ηθικό περιεχόμενο. Ιδιαίτερα σήμερα, σ' αυτή την εποχή ακραίας ρευστότητας όπου ζούμε και όπου ο καθένας καλείται να γίνει ποιητής "(...εκτός ουρανού / φυγάς, θεόθεν και αλήτης, Εμπεδοκλής / και επί γης / εξόριστος πάνω στη γη κ.λπ. του Βωδελαίρου" (σ.σ.: εννοεί φυσικά τον Μπωντλαίρ), καλείται δηλαδή να ακολουθήσει το οδυνηρό ποιείν της ζωής της δικής του και των άλλων, "Τα υποψήφια λάθη λιγοστεύοντας", γιατί δεν γίνεται αλλιώς μέσα στον γνόφο της ύπαρξης, καθώς "αρχίζει με χειροκροτήματα το ποίημα". Το ποίημα που είμαστε και που δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να μην είμαστε, γιατί "Το δίκιο είναι από παντού κι ολούθε διαλάμπει".
Το ήξερε καλά ο Νίκος Καρούζος. Το είπε με τρυφερότητα, μας πλαγιοκόπησε με το δίκιο του (που είναι και δικό μας δίκιο) σαν προβοκάτορας, το είπε με θυμό σε όλες τις νεολιθικές νυχτωδίες της καθημερινότητας, το έψαλε με σεβαστική ιερότητα μαζί με τον Παπαδιαμάντη (του οποίου θεωρώ πως έκανε με έξι μόνο λέξεις -"θαμνώδη ρήματα και φύλλα καταπράσινα της γλώσσας" -την ακριβέστερη και πληρέστερη θησαύριση του γλωσσικού του σύμπαντος), το ούρλιαξε αυτό το δίκιο που "ολούθε διαλάμπει" ο Νίκος Καρούζος με όλη την απεραντοσύνη της τρικυμιώδους ποιητικής λογικής που διέθετε.
Αυτής της απαραίτητης λογικής που εξανθρωπίζει τον άνθρωπο ανασηκώνοντάς τον στη δόξα της ποιητικής νοημοσύνης. Άλλωστε, όλοι οι προειρημένοι στίχοι (εκτός εκείνων για τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη) ανήκουν στην ποιητική συλλογή με τον μεγαλοφυή τίτλο: "Λογική μεγάλου σχήματος". Και ποιος είναι εκείνος που θα αρνηθεί ότι σ' αυτές τις μέρες που ζούμε η λογική συμπιέζεται με την ατσάλινη μέγκενη του φόβου, έτσι που να μικρύνει το σχήμα της, να μη χωράει κανέναν, μήτε το ίδιο μας τον εαυτό. Ποιος θα αρνηθεί τη διάχυτη εξαθλίωση στη μικρή και τεμαχισμένη λογική η οποία αδυνατεί να συνδέσει και, πολύ περισσότερο, να συνθέσει τα μέρη στο μεγάλο σχήμα του ανθρώπινου όλου. Ποιος θα αρνηθεί ότι ακριβώς εδώ είναι η μήτρα τού μέσα φασισμού και του έξω: η λογική του μικρού σχήματος, η λογική της ασφυξίας, η λογική του πανικόβλητου σώματος και του μαύρου συμπεράσματος. Η λογική, δηλαδή, που ρίχνει το σώμα σε ύπνο βαθύ, σε κάρο, από τις συμπιεσμένες καρωτίδες της υποταγής και της απουσίας αίματος ακόμα και από τον φόβο που θα μπορούσε να έχει τη δική του λογική και να δώσει τη δική του ώθηση ως εμβρυουλκός της φραγμένης απόφασης.
Τίποτε από αυτά δεν είναι δυνατόν να συμβεί -και το ήξερε καλά ο Νίκος Καρούζος- χωρίς μια λογική μεγάλου σχήματος, τίποτα καλό δεν μπορεί να συμβεί με μια λιπόθυμη, αποκαρωμένη λογική σαν κουρασμένο δουλικό κάθε φρικώδους έξωθεν αυθεντίας. Πάντοτε έτσι συνέβαινε και πάντοτε έτσι θα συμβαίνει.
Η "Λογική μεγάλου σχήματος", ας μην ξεχνάμε, του Νίκου Καρούζου είχε κυκλοφορήσει το 1989. Σχεδόν 200 χρόνια πριν, μεταξύ 1797 και 1799, ο μεγάλος Φρανσίσκο Γκόγια είχε κάνει μια σειρά από 80 χαρακτικά με τον γενικό τίτλο "Καπρίτσια". Το 43ο από αυτά έχει τον τίτλο (που συχνά αναφέρεται και ως γνωμικό του Γκόγια) "Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα". Ιδού το μεγαλείο της τέχνης, ιδού το φιλοσοφικό της ύπαρξης, ιδού το απέραντο σχήμα του ανθρώπου. "Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα" από τον Γκόγια, "Λογική μεγάλου σχήματος" από τον Καρούζο δύο αιώνες μετά. Να πούμε ότι το χαρακτικό του Γκόγια αναπαριστά τον ίδιο να κοιμάται ακουμπώντας το κεφάλι του σ' ένα τραπέζι, καλύπτοντάς το με τα χέρια του καθώς τον περικυκλώνουν κουκουβάγιες και νυχτερίδες έτοιμες να του επιτεθούν, όπως επιτίθεται στον καθένα ο εφιάλτης μιας ά-λογης πραγματικότητας. Οι κουκουβάγιες συμβολίζουν την ανοησία και οι νυχτερίδες την αμάθεια. Τις δύο φρικτές θεραπαινίδες κάθε συστήματος εξουσίας, το τεράστιο φτερούγισμα του μεγάλου εφιάλτη πάνω στο σχήμα και στο μέγεθος της λογικής. Κι όμως, αυτόν τον ύπνο της λογικής που γεννάει τέρατα, αυτή τη χημεία του θρεμμένου αίματος, έρχεται η ίδια η ανάγκη για λογική μεγάλου σχήματος να τον καταργήσει, με κόπο και αγωνία και με το σκοτεινό τρέμισμα της αβεβαιότητας. Λέει ο Ν. Καρούζος στη "Λογική μεγάλου σχήματος": "Η Ιστορία είναι μεγάλο κουμάσι / πονηρότερη από κάθε νομοτέλεια". Καλό θα ήταν να την έχουμε υπ' όψη μας αυτή τη θήκη της απουσίας. Αυτή την παρακαταθήκη της σκληρής χημείας των σπαραγμών.
Πηγή: Αυγή
Μια τέτοια απουσία, λοιπόν, είναι ο Νίκος Καρούζος, μέσα στη θήκη της κάθε του λέξης. Κι ας μην ξεχνάμε ότι "θήκη" θα πει και τάφος, "...θήκας τε προγόνων νυν υπέρ πάντων αγών" λέει ο Αισχύλος στους "Πέρσες". Με άλλα λόγια, οφείλουμε να υπερασπιστούμε τη "θήκη" της παρουσίας του σαν να επρόκειτο για την υπεράσπιση της πιο μύχιας πατρίδας μας. Ιδιαίτερα σήμερα, ιδιαίτερα τώρα που η κάθε αισθητική επιταγή αποκτάει πολιτικό νόημα και ηθικό περιεχόμενο. Ιδιαίτερα σήμερα, σ' αυτή την εποχή ακραίας ρευστότητας όπου ζούμε και όπου ο καθένας καλείται να γίνει ποιητής "(...εκτός ουρανού / φυγάς, θεόθεν και αλήτης, Εμπεδοκλής / και επί γης / εξόριστος πάνω στη γη κ.λπ. του Βωδελαίρου" (σ.σ.: εννοεί φυσικά τον Μπωντλαίρ), καλείται δηλαδή να ακολουθήσει το οδυνηρό ποιείν της ζωής της δικής του και των άλλων, "Τα υποψήφια λάθη λιγοστεύοντας", γιατί δεν γίνεται αλλιώς μέσα στον γνόφο της ύπαρξης, καθώς "αρχίζει με χειροκροτήματα το ποίημα". Το ποίημα που είμαστε και που δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να μην είμαστε, γιατί "Το δίκιο είναι από παντού κι ολούθε διαλάμπει".
Το ήξερε καλά ο Νίκος Καρούζος. Το είπε με τρυφερότητα, μας πλαγιοκόπησε με το δίκιο του (που είναι και δικό μας δίκιο) σαν προβοκάτορας, το είπε με θυμό σε όλες τις νεολιθικές νυχτωδίες της καθημερινότητας, το έψαλε με σεβαστική ιερότητα μαζί με τον Παπαδιαμάντη (του οποίου θεωρώ πως έκανε με έξι μόνο λέξεις -"θαμνώδη ρήματα και φύλλα καταπράσινα της γλώσσας" -την ακριβέστερη και πληρέστερη θησαύριση του γλωσσικού του σύμπαντος), το ούρλιαξε αυτό το δίκιο που "ολούθε διαλάμπει" ο Νίκος Καρούζος με όλη την απεραντοσύνη της τρικυμιώδους ποιητικής λογικής που διέθετε.
Αυτής της απαραίτητης λογικής που εξανθρωπίζει τον άνθρωπο ανασηκώνοντάς τον στη δόξα της ποιητικής νοημοσύνης. Άλλωστε, όλοι οι προειρημένοι στίχοι (εκτός εκείνων για τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη) ανήκουν στην ποιητική συλλογή με τον μεγαλοφυή τίτλο: "Λογική μεγάλου σχήματος". Και ποιος είναι εκείνος που θα αρνηθεί ότι σ' αυτές τις μέρες που ζούμε η λογική συμπιέζεται με την ατσάλινη μέγκενη του φόβου, έτσι που να μικρύνει το σχήμα της, να μη χωράει κανέναν, μήτε το ίδιο μας τον εαυτό. Ποιος θα αρνηθεί τη διάχυτη εξαθλίωση στη μικρή και τεμαχισμένη λογική η οποία αδυνατεί να συνδέσει και, πολύ περισσότερο, να συνθέσει τα μέρη στο μεγάλο σχήμα του ανθρώπινου όλου. Ποιος θα αρνηθεί ότι ακριβώς εδώ είναι η μήτρα τού μέσα φασισμού και του έξω: η λογική του μικρού σχήματος, η λογική της ασφυξίας, η λογική του πανικόβλητου σώματος και του μαύρου συμπεράσματος. Η λογική, δηλαδή, που ρίχνει το σώμα σε ύπνο βαθύ, σε κάρο, από τις συμπιεσμένες καρωτίδες της υποταγής και της απουσίας αίματος ακόμα και από τον φόβο που θα μπορούσε να έχει τη δική του λογική και να δώσει τη δική του ώθηση ως εμβρυουλκός της φραγμένης απόφασης.
Τίποτε από αυτά δεν είναι δυνατόν να συμβεί -και το ήξερε καλά ο Νίκος Καρούζος- χωρίς μια λογική μεγάλου σχήματος, τίποτα καλό δεν μπορεί να συμβεί με μια λιπόθυμη, αποκαρωμένη λογική σαν κουρασμένο δουλικό κάθε φρικώδους έξωθεν αυθεντίας. Πάντοτε έτσι συνέβαινε και πάντοτε έτσι θα συμβαίνει.
Η "Λογική μεγάλου σχήματος", ας μην ξεχνάμε, του Νίκου Καρούζου είχε κυκλοφορήσει το 1989. Σχεδόν 200 χρόνια πριν, μεταξύ 1797 και 1799, ο μεγάλος Φρανσίσκο Γκόγια είχε κάνει μια σειρά από 80 χαρακτικά με τον γενικό τίτλο "Καπρίτσια". Το 43ο από αυτά έχει τον τίτλο (που συχνά αναφέρεται και ως γνωμικό του Γκόγια) "Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα". Ιδού το μεγαλείο της τέχνης, ιδού το φιλοσοφικό της ύπαρξης, ιδού το απέραντο σχήμα του ανθρώπου. "Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα" από τον Γκόγια, "Λογική μεγάλου σχήματος" από τον Καρούζο δύο αιώνες μετά. Να πούμε ότι το χαρακτικό του Γκόγια αναπαριστά τον ίδιο να κοιμάται ακουμπώντας το κεφάλι του σ' ένα τραπέζι, καλύπτοντάς το με τα χέρια του καθώς τον περικυκλώνουν κουκουβάγιες και νυχτερίδες έτοιμες να του επιτεθούν, όπως επιτίθεται στον καθένα ο εφιάλτης μιας ά-λογης πραγματικότητας. Οι κουκουβάγιες συμβολίζουν την ανοησία και οι νυχτερίδες την αμάθεια. Τις δύο φρικτές θεραπαινίδες κάθε συστήματος εξουσίας, το τεράστιο φτερούγισμα του μεγάλου εφιάλτη πάνω στο σχήμα και στο μέγεθος της λογικής. Κι όμως, αυτόν τον ύπνο της λογικής που γεννάει τέρατα, αυτή τη χημεία του θρεμμένου αίματος, έρχεται η ίδια η ανάγκη για λογική μεγάλου σχήματος να τον καταργήσει, με κόπο και αγωνία και με το σκοτεινό τρέμισμα της αβεβαιότητας. Λέει ο Ν. Καρούζος στη "Λογική μεγάλου σχήματος": "Η Ιστορία είναι μεγάλο κουμάσι / πονηρότερη από κάθε νομοτέλεια". Καλό θα ήταν να την έχουμε υπ' όψη μας αυτή τη θήκη της απουσίας. Αυτή την παρακαταθήκη της σκληρής χημείας των σπαραγμών.
Πηγή: Αυγή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου